هچینگ جنین چیست؟ بررسی هچینگ کمکی در IVF، روش‌ها، کاربردها و مزایا

هچینگ جنین یا هچینگ کمکی (Assisted Hatching) یک روش آزمایشگاهی در درمان‌های کمک‌باروری به شمار می‌آید که در آن با ایجاد یک نازک‌شدگی یا شکاف کنترل‌شده در زونا پلوسیدا (Zona Pellucida)، پوسته اطراف جنین دستکاری می‌شود. هدف از این روش، تسهیل خروج جنین از زونا پلوسیدا و فراهم کردن شرایط مناسب برای ادامه فرایند پیش از لانه‌گزینی است.

هچینگ کمکی معمولاً به کمک روش‌هایی مانند لیزر، روش‌های مکانیکی یا محلول‌های شیمیایی انجام می‌شود و ام روزه روش لیزری در آزمایشگاه‌های IVF کاربرد گسترده‌ای دارد. با این حال، هچینگ کمکی یک اقدام روتین برای تمام بیماران IVF محسوب نمی‌شود و شواهد موجود نشان نمی‌دهد که این روش به‌ طور کلی نرخ تولد زنده را افزایش می‌دهد. بنابراین، تصمیم‌گیری درباره استفاده از آن باید براساس شرایط فرد، ویژگی‌های جنین و پروتکل آزمایشگاه انجام شود.

در این مقاله از وبلاگ پارس ژن پویا، با هچینگ جنین و نحوه انجام آن آشنا می‌شویم، انواع روش‌های هچینگ کمکی را بررسی می‌کنیم و درباره کاربردها، مزایا، محدودیت‌ها و نقش تجهیزات لیزر هچینگ در آزمایشگاه‌های IVF توضیح می‌دهیم.

هچینگ طبیعی جنین چگونه اتفاق می‌افتد؟

پس از لقاح، جنین در روزهای ابتدایی رشد خود، درون یک لایه محافظ به نام زونا پلوسیدا (Zona Pellucida) قرار دارد. زونا پلوسیدا یک پوشش گلیکوپروتئینی است که در مراحل اولیه رشد، از جنین محافظت می‌کند و نقش مهمی در فرایند لقاح و رشد اولیه جنین دارد.

با ادامه تقسیمات سلولی، جنین به مرحله بلاستوسیست (Blastocyst) می‌رسد. در این مرحله، بلاستوسیست به‌ تدریج منبسط می‌شود و با تغییرات ساختاری و فشار ناشی از گسترش آن، زونا پلوسیدا نازک‌تر شده و در نهایت شکافی در آن ایجاد می‌شود. سپس سلول‌های بلاستوسیست از این پوشش خارج می‌شوند؛ فرایندی که به آن هچینگ (Hatching) گفته می‌شود.

هچینگ یکی از مراحل طبیعی مهم پیش از لانه‌گزینی است، زیرا جنین پس از خروج از زونا پلوسیدا می‌تواند با آندومتر رحم تعامل کرده و فرایند لانه‌گزینی را آغاز کند. با این حال، هچینگ تنها یکی از عوامل مؤثر بر لانه‌گزینی است و موفقیت بارداری به مجموعه‌ای از عوامل مربوط به جنین، رحم و شرایط درمان نیز بستگی دارد.

زونا پلوسیدا چه نقشی دارد؟

زونا پلوسیدا در مراحل اولیه رشد جنین نقش محافظتی دارد و تا زمانی که بلاستوسیست آماده خروج شود، آن را دربرمی‌گیرد. در شرایط طبیعی، این پوشش باید در زمان مناسب تغییر کند تا امکان هچینگ فراهم شود.

اگر خروج بلاستوسیست از زونا پلوسیدا به‌ درستی انجام نشود، از نظر تئوری ممکن است فرایندهای منتهی به لانه‌گزینی تحت تأثیر قرار گیرند. این فرضیه یکی از مبانی شکل‌گیری تکنیک هچینگ کمکی است؛ روشی که در آن زونا پلوسیدا به‌صورت کنترل‌شده نازک یا باز می‌شود تا خروج بلاستوسیست تسهیل شود.

هچینگ کمکی در IVF چیست و چگونه انجام می‌شود؟

هچینگ کمکی (Assisted Hatching) یک روش آزمایشگاهی است که در آن جنین‌شناس با ایجاد یک شکاف یا نازک‌شدگی کنترل‌شده در زونا پلوسیدا (Zona Pellucida)، به خروج بلاستوسیست از این پوشش کمک می‌کند. این تکنیک بر این فرض استوار است که در برخی شرایط، خروج جنین از زونا پلوسیدا ممکن است به‌خوبی انجام نشود و ایجاد یک بازشدگی مصنوعی بتواند این فرایند را تسهیل کند.

در هچینگ کمکی، هدف اصلی تسهیل هچینگ جنین است، نه ایجاد تغییر در خود جنین. بسته به روش مورد استفاده، بخشی از زونا پلوسیدا نازک یا باز می‌شود تا خروج بلاستوسیست از این پوشش تسهیل شود.

با وجود مبنای نظری این روش، هچینگ کمکی به‌عنوان یک اقدام روتین برای تمام بیماران IVF توصیه نمی‌شود. شواهد موجود نشان می‌دهد که در سیکل‌های تازه درمان‌های کمک‌باروری، هچینگ کمکی به‌ طور معناداری نرخ تولد زنده را افزایش نمی‌دهد و درباره سودمندی آن در برخی گروه‌های خاص، از جمله بیماران با پیش‌آگهی ضعیف یا سیکل‌های انتقال جنین منجمد، شواهد کافی وجود ندارد.

هچینگ کمکی با باز کردن زونا برای PGT چه تفاوتی دارد؟

باز کردن زونا پلوسیدا همیشه به معنی انجام Assisted Hatching نیست. در فرایندهایی مانند بیوپسی جنین برای آزمایش ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی (PGT) نیز لازم است جنین‌شناس زونا را باز کند تا بتواند سلول‌های مورد نیاز را از تروفکتودرم خارج کند. این اقدام با هدف انجام بیوپسی صورت می‌گیرد و از نظر کاربرد با هچینگ کمکی برای تسهیل خروج جنین متفاوت است.

انواع روش‌های هچینگ کمکی در IVF

هچینگ کمکی را می‌توان با روش‌های مختلفی انجام داد که هدف مشترک آن‌ها ایجاد یک بازشدگی یا نازک‌شدگی کنترل‌شده در زونا پلوسیدا است. تفاوت این روش‌ها در نحوه ایجاد این بازشدگی و میزان کنترل جنین‌شناس بر محل و اندازه آن است.

هچینگ با لیزر (Laser-Assisted Hatching)

در هچینگ لیزری، از پالس‌های کنترل‌شده لیزر برای ایجاد یک ناحیه نازک‌شده یا بازشدگی در زونا پلوسیدا استفاده می‌شود. این فرایند تحت مشاهده میکروسکوپی و با کنترل دقیق پارامترهای لیزر انجام می‌شود.

هچینگ لیزری امروزه روش اصلی مورد استفاده برای Assisted Hatching در بسیاری از آزمایشگاه‌های IVF است. در روش‌های مدرن، معمولاً از لیزرهای دیودی مادون قرمز استفاده می‌شود که امکان هدف‌گیری دقیق زونا پلوسیدا را فراهم می‌کنند.

یکی از مزیت‌های مهم این روش، امکان کنترل دقیق محل و میزان ابلیشن زونا پلوسیداست. با این حال، استفاده از لیزر نیز باید توسط جنین‌شناس مجرب و مطابق پروتکل آزمایشگاه انجام شود؛ زیرا هرگونه دستکاری زونا می‌تواند با احتمال آسیب به جنین همراه باشد.

هچینگ مکانیکی (Mechanical Hatching)

در هچینگ مکانیکی، با استفاده از ابزارهای میکرومانیپولاسیون، یک شکاف یا بازشدگی در زونا پلوسیدا ایجاد می‌شود. یکی از روش‌های قدیمی‌تر، ایجاد شکاف با میکروپیپت یا ابزارهای ظریف میکرومانیپولیشن بود.

این روش در مطالعات اولیه هچینگ کمکی مورد استفاده قرار گرفته است، اما با توسعه فناوری لیزر، کاربرد روش‌های مکانیکی در مقایسه با هچینگ لیزری محدودتر شده است. روش‌های مکانیکی همچنین به مهارت بالای جنین‌شناس برای کنترل دقیق دستکاری زونا نیاز دارند.

هچینگ شیمیایی (Chemical Hatching)

در روش شیمیایی، از محلول‌های اسیدی مانند محلول اسیدی‌شده تایرود (Acidified Tyrode’s solution) برای ایجاد نازک‌شدگی یا بازشدگی در زونا پلوسیدا استفاده می‌شود.

این روش از تکنیک‌های قدیمی Assisted Hatching محسوب می‌شود و در مطالعات اولیه هچینگ کاربرد داشته است. با این حال، امروزه استفاده از روش‌های لیزری در بسیاری از آزمایشگاه‌ها جایگزین روش‌های شیمیایی شده است. یکی از محدودیت‌های روش شیمیایی، نیاز به کنترل دقیق تماس محلول با زونا و محیط اطراف جنین است.

مقایسه روش‌های هچینگ کمکی

روش	نحوه ایجاد بازشدگی	کاربرد امروزی
لیزری	ابلیشن کنترل‌شده با پالس‌های لیزر	رایج‌ترین روش مدرن
مکانیکی	ایجاد شکاف با ابزارهای میکرومانیپولاسیون	کاربرد محدودتر
شیمیایی	نازک‌کردن زونا با محلول اسیدی	بیشتر جنبه تاریخی و محدود دارد

در مجموع، اگرچه روش‌های مختلفی برای Assisted Hatching توسعه یافته‌اند، لیزر به دلیل امکان کنترل دقیق‌تر فرایند، امروزه روش اصلی مورد استفاده برای هچینگ کمکی در بسیاری از آزمایشگاه‌های IVF است. با این حال، انتخاب روش و ضرورت انجام هچینگ باید بر اساس شرایط جنین، پروتکل آزمایشگاه و تصمیم تیم درمان تعیین شود.

هچینگ جنین برای چه کسانی مناسب است؟

هچینگ کمکی یک روش روتین برای تمام بیماران تحت درمان IVF یا ICSI نیست. اگرچه از نظر تئوری، ایجاد یک بازشدگی در زونا پلوسیدا می‌تواند خروج بلاستوسیست را تسهیل کند، شواهد بالینی از انجام روتین این روش برای افزایش معنی‌دار نرخ تولد زنده حمایت نمی‌کنند. بنابراین، تصمیم درباره استفاده از هچینگ کمکی باید بر اساس شرایط بیمار، ویژگی‌های جنین، روش انتقال و پروتکل آزمایشگاه IVF انجام شود.

آیا هچینگ جنین برای سن بالای مادر توصیه می‌شود؟

سن بالاتر مادر در مطالعات اولیه به‌عنوان یکی از عوامل احتمالی برای انتخاب بیماران جهت هچینگ کمکی بررسی شده است. ضخامت زونا پلوسیدا و کیفیت جنین نیز در برخی مطالعات در کنار سن مادر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

با این حال، سن بالای مادر به‌ تنهایی اندیکاسیون قطعی هچینگ کمکی نیست. در یک مطالعه تصادفی‌شده روی زنان بالای ۳۷ سال، تفاوت معنی‌داری در نرخ بارداری بالینی بین گروه هچینگ و گروه کنترل مشاهده نشد. همچنین در مرور مطالعات مربوط به زنان با سن بالاتر، افزایش معنی‌داری در نرخ تولد زنده یا بارداری بالینی با هچینگ لیزری مشاهده نشد.

بنابراین، سن بیمار باید در کنار سایر عوامل بالینی ارزیابی شود و نباید به‌تنهایی مبنای انجام هچینگ قرار گیرد.

هچینگ جنین در شکست‌های مکرر IVF

شکست‌های قبلی IVF یکی دیگر از شرایطی است که در مطالعات هچینگ کمکی مورد بررسی قرار گرفته است. فرضیه اصلی این بوده که تسهیل خروج جنین از زونا می‌تواند در برخی بیماران با سابقه عدم لانه‌گزینی مفید باشد.

با این حال، شواهد موجود برای اثبات اثربخشی این روش در بیماران با شکست مکرر IVF کافی نیست. در برخی مطالعات تصادفی‌شده نیز تفاوت معنی‌داری در نرخ بارداری بالینی بین گروه هچینگ و گروه کنترل مشاهده نشده است.

بنابراین، شکست‌های مکرر IVF به‌تنهایی به معنی ضرورت انجام هچینگ نیست و سایر عوامل مؤثر بر عدم لانه‌گزینی باید پیش از تصمیم‌گیری بررسی شوند.

آیا ضخامت زونا پلوسیدا می‌تواند دلیل انجام هچینگ باشد؟

ضخامت زونا پلوسیدا از نخستین عواملی بود که در مطالعات هچینگ مورد توجه قرار گرفت. بر اساس فرضیه اولیه، زونای ضخیم‌تر ممکن است در برخی شرایط خروج بلاستوسیست را دشوارتر کند.

با این حال، ضخامت زونا پلوسیدا به‌تنهایی معیار قطعی برای انجام هچینگ نیست و باید در کنار کیفیت و مرحله رشد جنین و سایر عوامل بالینی ارزیابی شود. شواهد موجود درباره سودمندی هچینگ در بیماران با پیش‌آگهی ضعیف نیز یکدست نیست.

هچینگ جنین در انتقال جنین منجمد

هچینگ کمکی در چرخه‌های انتقال جنین منجمد (FET) نیز بررسی شده است. یکی از فرضیه‌های مطرح این است که فرایند انجماد و ذوب ممکن است بر ویژگی‌های زونا پلوسیدا اثر بگذارد و در برخی شرایط بر هچینگ تأثیر بگذارد.

با این حال، شواهد فعلی برای اثبات افزایش نرخ تولد زنده با هچینگ کمکی در انتقال جنین منجمد کافی نیست. بنابراین، این روش نیز نباید به‌صورت روتین برای تمام سیکل‌های FET توصیه شود.

چه زمانی ممکن است هچینگ جنین در نظر گرفته شود؟

در حال حاضر، نمی‌توان گروه مشخصی از بیماران را به‌عنوان «مناسب برای هچینگ» تعریف کرد. این تکنیک ممکن است در برخی مراکز برای بیماران منتخب و بر اساس پروتکل آزمایشگاه مورد استفاده قرار گیرد، اما شواهد موجود از انجام روتین آن در تمام بیماران IVF حمایت نمی‌کند.

در تصمیم‌گیری ممکن است عواملی مانند موارد زیر در نظر گرفته شوند:

• سن و سابقه باروری بیمار
• تعداد و نتیجه سیکل‌های قبلی IVF
• مرحله و کیفیت جنین
• ویژگی‌های زونا پلوسیدا
• تازه یا منجمد بودن جنین
• روش مورد استفاده برای هچینگ
• پروتکل و تجربه آزمایشگاه جنین‌شناسی

در نهایت، انتخاب هچینگ کمکی باید بر اساس شرایط هر بیمار و توسط متخصص درمان ناباروری و تیم جنین‌شناسی انجام شود. این تکنیک نباید به‌عنوان روشی با اثربخشی قطعی برای افزایش شانس بارداری یا تولد زنده معرفی شود.

مزایا و معایب هچینگ کمکی در IVF

هچینگ کمکی با هدف تسهیل خروج بلاستوسیست از زونا پلوسیدا انجام می‌شود. از نظر تئوری، ایجاد یک ناحیه نازک‌شده یا باز در زونا می‌تواند فرایند هچینگ را آسان‌تر کند؛ با این حال، این اثر به‌ طور قطعی به افزایش شانس بارداری یا تولد زنده منجر نمی‌شود.

مزایای بالقوه هچینگ کمکی

• تسهیل خروج بلاستوسیست از زونا پلوسیدا: هدف اصلی این تکنیک، ایجاد یک بازشدگی کنترل‌شده برای کمک به فرایند هچینگ است.
• کنترل بیشتر در روش لیزری: هچینگ لیزری امکان ایجاد ناحیه مشخصی در زونا را با کنترل پارامترهای لیزر فراهم می‌کند.
• کاربرد در بیماران منتخب: این روش در برخی گروه‌های بیماران و پروتکل‌های آزمایشگاهی مورد مطالعه قرار گرفته است، هرچند شواهد کافی برای توصیه روتین آن به همه بیماران وجود ندارد.

معایب و محدودیت‌های هچینگ کمکی

• اثربخشی بالینی قطعی نیست: شواهد فعلی افزایش معنی‌دار نرخ تولد زنده را با استفاده روتین از هچینگ کمکی نشان نمی‌دهد.
• احتمال آسیب به جنین: هچینگ نوعی دستکاری جنین است و اجرای آن به تجهیزات مناسب و مهارت جنین‌شناس نیاز دارد.
• احتمال دوقلویی تک‌تخمکی: ارتباط هچینگ کمکی با افزایش این نوع دوقلویی در برخی مطالعات مطرح شده، اما شواهد موجود برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست.
• نیاز به تجهیزات و تخصص: اجرای صحیح هچینگ، به‌ ویژه روش لیزری، به تجهیزات تخصصی و رعایت پروتکل‌های آزمایشگاه نیاز دارد.

در مجموع، هچینگ کمکی یک تکنیک انتخابی در آزمایشگاه IVF است و نباید به‌عنوان روشی با اثربخشی قطعی برای افزایش موفقیت درمان معرفی شود. تصمیم درباره انجام آن باید بر اساس شرایط بیمار، ویژگی‌های جنین و نظر تیم درمان و جنین‌شناسی گرفته شود.

آیا هچینگ جنین موفقیت IVF را افزایش می‌دهد؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات درباره هچینگ جنین این است که آیا ایجاد یک بازشدگی کنترل‌شده در زونا پلوسیدا می‌تواند احتمال لانه‌گزینی و موفقیت IVF را افزایش دهد یا خیر.

از نظر تئوری، هچینگ کمکی می‌تواند خروج بلاستوسیست از زونا پلوسیدا را تسهیل کند؛ اما تسهیل هچینگ لزوماً به بهبود پیامد نهایی درمان، به‌ویژه نرخ تولد زنده، منجر نمی‌شود. شواهد فعلی از انجام روتین این روش برای تمام بیماران IVF حمایت نمی‌کند.

آیا هچینگ جنین نرخ بارداری را افزایش می‌دهد؟

برخی مطالعات افزایش نرخ بارداری بالینی (Clinical Pregnancy Rate) را پس از Assisted Hatching گزارش کرده‌اند، اما نتایج مطالعات یکسان نیست. بخشی از این تفاوت‌ها به روش هچینگ، ویژگی‌های بیماران، مرحله رشد جنین و طراحی مطالعه مربوط می‌شود.

در بررسی‌های مورد استناد ASRM، افزایش مشاهده‌شده در نرخ بارداری بالینی در همه تحلیل‌ها پایدار نبوده و در برخی تحلیل‌ها، از جمله بررسی مطالعات مربوط به هچینگ لیزری، برتری معنی‌داری نسبت به عدم انجام هچینگ مشاهده نشده است. بنابراین، نمی‌توان هچینگ جنین را روشی با اثر قطعی بر افزایش نرخ بارداری در تمام بیماران دانست.

آیا هچینگ جنین نرخ لانه‌گزینی را افزایش می‌دهد؟

یکی از اهداف نظری هچینگ کمکی، تسهیل خروج بلاستوسیست از زونا پلوسیدا و فراهم کردن شرایط مناسب‌تر برای شروع لانه‌گزینی است. با این حال، افزایش نرخ لانه‌گزینی به‌تنهایی به معنی افزایش احتمال تولد زنده نیست.

برخی مطالعات افزایش نرخ لانه‌گزینی را گزارش کرده‌اند، اما نتایج به نوع هچینگ و ویژگی‌های جمعیت مورد مطالعه وابسته بوده است. به همین دلیل، نمی‌توان افزایش لانه‌گزینی را به‌تنهایی به‌عنوان اثربخشی قطعی هچینگ در IVF در نظر گرفت.

آیا هچینگ جنین نرخ تولد زنده را افزایش می‌دهد؟

بر اساس شواهد فعلی، افزایش معنی‌دار نرخ تولد زنده با استفاده روتین از هچینگ کمکی در سیکل‌های تازه IVF اثبات نشده است.

راهنمای ASRM بر اساس شواهد موجود گزارش می‌کند که در بیماران انتخاب‌نشده، هچینگ کمکی به‌طور معنی‌داری نرخ تولد زنده را افزایش نمی‌دهد. همچنین برای بیماران با پیش‌آگهی ضعیف و افرادی که تحت انتقال جنین منجمد (FET) قرار می‌گیرند، شواهد کافی برای توصیه روتین این روش وجود ندارد.

بنابراین، هچینگ جنین نباید به‌عنوان روشی برای افزایش قطعی احتمال تولد نوزاد پس از IVF معرفی شود.

آیا بعضی بیماران ممکن است بیشتر از هچینگ سود ببرند؟

گروه‌هایی مانند بیماران با سن بالاتر، سابقه شکست‌های قبلی IVF یا پیش‌آگهی ضعیف، در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفته‌اند؛ با این حال، نتایج به اندازه‌ای یکدست نیست که بتوان برای این گروه‌ها نیز یک توصیه قطعی ارائه کرد.

به همین دلیل، انتخاب بیمار برای انجام هچینگ باید بر اساس شرایط فردی، ویژگی‌های جنین، نوع انتقال و پروتکل آزمایشگاه انجام شود و نمی‌توان تنها بر اساس سن، سابقه شکست IVF یا منجمد بودن جنین، این روش را ضروری دانست.

چرا نتایج مطالعات هچینگ متفاوت است؟

نتایج پژوهش‌ها درباره هچینگ جنین می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد، از جمله:

• روش هچینگ؛ لیزری، مکانیکی یا شیمیایی
• مرحله رشد جنین و زمان انجام هچینگ
• تازه یا منجمد بودن جنین
• ویژگی‌های بیماران و سابقه درمانی آن‌ها
• کیفیت و مرحله رشد جنین
• پروتکل و تجربه آزمایشگاه جنین‌شناسی
• تفاوت در طراحی و کیفیت مطالعات

به همین دلیل، نمی‌توان نتایج مطالعات قدیمی را بدون توجه به روش مورد استفاده، زمان انجام هچینگ و ویژگی‌های جمعیت مورد مطالعه به پروتکل‌های امروزی تعمیم داد.

جمع‌بندی شواهد درباره هچینگ جنین

هچینگ کمکی از نظر زیستی با هدف تسهیل خروج بلاستوسیست از زونا پلوسیدا انجام می‌شود، اما شواهد فعلی افزایش قطعی نرخ تولد زنده را با این روش نشان نمی‌دهند.

اگرچه برخی مطالعات افزایش در نرخ بارداری بالینی یا لانه‌گزینی را گزارش کرده‌اند، این نتایج در همه مطالعات تکرار نشده‌اند و برای گروه‌های خاص نیز شواهد کافی برای توصیه روتین وجود ندارد. بنابراین، هچینگ جنین یک روش کمکی و انتخابی در درمان‌های کمک‌باروری است، نه روشی که بتوان آن را به‌طور روتین برای افزایش موفقیت IVF به همه بیماران توصیه کرد. تصمیم درباره انجام آن باید بر اساس شرایط بیمار، ویژگی‌های جنین و پروتکل آزمایشگاه و توسط تیم درمان ناباروری و جنین‌شناسی گرفته شود.

هچینگ جنین چه زمانی انجام می‌شود؟

زمان انجام هچینگ کمکی (Assisted Hatching) به مرحله رشد جنین، نوع انتقال و پروتکل آزمایشگاه جنین‌شناسی بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان یک زمان ثابت را برای همه بیماران تعیین کرد.

در مطالعات و پروتکل‌های قدیمی‌تر، هچینگ کمکی ممکن بود در روزهای ۳، ۵ یا ۶ پس از لقاح و با روش‌های مختلف انجام شود. در روش رایج امروزی، هچینگ لیزری تمام‌ضخامت معمولاً در روز انتقال جنین انجام می‌شود.

هچینگ جنین در روز سوم انجام می‌شود یا روز پنجم؟

در مطالعات قدیمی‌تر، هچینگ کمکی در جنین‌های مرحله کلیواژ (Cleavage Stage)، معمولاً در حوالی روز سوم، انجام می‌شد. در مقابل، در روش‌های امروزی که انتقال در مرحله بلاستوسیست انجام می‌شود، هچینگ لیزری معمولاً در ارتباط با روز انتقال بلاستوسیست انجام می‌شود.

بنابراین، نمی‌توان گفت هچینگ جنین همیشه در روز سوم یا همیشه در روز پنجم انجام می‌شود. مرحله رشد جنین و پروتکل آزمایشگاه تعیین‌کننده زمان انجام این تکنیک است.

هچینگ در انتقال جنین تازه و منجمد

Assisted Hatching در هر دو نوع انتقال جنین تازه (Fresh Embryo Transfer) و انتقال جنین منجمد (FET) مورد مطالعه قرار گرفته است. با این حال، شواهد درباره سودمندی آن در چرخه‌های FET کافی نیست و ASRM انجام روتین این روش را برای این گروه توصیه نمی‌کند.

بنابراین، در انتقال جنین منجمد نیز ضرورت و زمان انجام هچینگ باید بر اساس شرایط جنین و پروتکل مرکز درمانی تعیین شود.

آیا زمان انجام هچینگ روی موفقیت IVF تأثیر دارد؟

هنوز نمی‌توان یک زمان مشخص را به‌عنوان بهترین زمان هچینگ برای همه بیماران معرفی کرد. تفاوت در مرحله رشد جنین، نوع انتقال، روش هچینگ و پروتکل آزمایشگاه از عواملی هستند که در زمان‌بندی این تکنیک نقش دارند.

علاوه بر این، انتخاب زمان انجام هچینگ به‌تنهایی به معنای افزایش موفقیت IVF نیست؛ زیرا شواهد فعلی افزایش معنی‌دار نرخ تولد زنده را با هچینگ کمکی در سیکل‌های تازه ART نشان نمی‌دهد و برای چرخه‌های FET نیز شواهد کافی وجود ندارد.

تفاوت هچینگ کمکی با باز کردن زونا برای PGT

باز کردن زونا پلوسیدا در همه موارد به معنی Assisted Hatching نیست. در فرایند بیوپسی جنین برای آزمایش ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی (PGT) نیز ممکن است زونا برای دسترسی به سلول‌های تروفکتودرم باز شود؛ اما هدف این کار، انجام بیوپسی است نه تسهیل هچینگ و لانه‌گزینی.

جمع‌بندی

هچینگ جنین زمان ثابتی برای همه بیماران ندارد. در گذشته روش‌های مختلف Assisted Hatching در روزهای ۳، ۵ یا ۶ پس از لقاح انجام می‌شدند، اما در practice امروزی، هچینگ لیزری معمولاً در روز انتقال جنین انجام می‌شود. انتخاب زمان و ضرورت انجام آن به مرحله رشد جنین، نوع انتقال، شرایط بیمار و پروتکل آزمایشگاه جنین‌شناسی بستگی دارد.

تجهیزات مورد نیاز برای هچینگ جنین چیست؟

اجرای هچینگ کمکی (Assisted Hatching) در آزمایشگاه جنین‌شناسی به تجهیزات میکرومانیپولیشن و سیستم‌های اپتیکی دقیق نیاز دارد. در روش لیزری، مجموعه‌ای شامل میکروسکوپ معکوس، سیستم میکرومانیپولیشن، لیزر و Laser Objective برای مشاهده و دستکاری کنترل‌شده زونا پلوسیدا استفاده می‌شود.

۱. سیستم لیزر هچینگ

در روش Laser-Assisted Hatching، انرژی لیزر برای ایجاد نازک‌شدگی یا بازشدگی کنترل‌شده در زونا پلوسیدا به کار می‌رود. امروزه لیزرهای دیودی مادون قرمز به یک فناوری استاندارد در آزمایشگاه‌های جنین‌شناسی تبدیل شده‌اند.

در این سیستم‌ها، پرتو لیزر از طریق آبجکتیو میکروسکوپ به ناحیه موردنظر هدایت می‌شود. سطح انرژی، مدت پالس و تعداد پالس‌ها از پارامترهای مهم در کنترل میزان ابلیشن هستند. کنترل صحیح این پارامترها برای محدود کردن اثر حرارتی لیزر اهمیت دارد.

۲. میکروسکوپ معکوس و سیستم میکرومانیپولیشن

میکروسکوپ معکوس (Inverted Microscope) بستر اصلی مشاهده جنین در هنگام میکرومانیپولیشن است. این میکروسکوپ برای کارهایی مانند ICSI، Assisted Hatching و بیوپسی جنین باید به سیستم میکرومانیپولیشن مجهز باشد و از اپتیک مناسب برای مشاهده دقیق جنین و زونا پلوسیدا استفاده کند.

سیستم میکرومانیپولیشن امکان موقعیت‌دهی و کنترل دقیق جنین و ابزارهای میکروسکوپی را فراهم می‌کند. بنابراین، میکرومانیپولاتور را نباید صرفاً تجهیز هچینگ مکانیکی دانست؛ این سیستم در چندین تکنیک آزمایشگاه IVF کاربرد دارد.

۳. لنز لیزر

در سیستم‌های لیزری، Laser Objective برای انتقال و تمرکز پرتو لیزر روی ناحیه هدف استفاده می‌شود. میکروسکوپ‌های معکوس مورد استفاده در میکرومانیپولیشن باید به Laser Objective مناسب برای کاربردهایی مانند Assisted Hatching، کلاپس بلاستوسل و بیوپسی جنین مجهز باشند.

۴. سطوح گرم‌شونده و تجهیزات کنترل دما

در طول میکرومانیپولیشن، حفظ شرایط فیزیولوژیک جنین اهمیت دارد. به همین دلیل، بسته به پروتکل آزمایشگاه، از تجهیزاتی مانند Heated Stage و سایر سطوح کنترل دما برای حفظ دمای مناسب محیط کار استفاده می‌شود.

۵. انکوباتور جنین‌شناسی

انکوباتور مستقیماً عملیات هچینگ را انجام نمی‌دهد، اما از تجهیزات مهم آزمایشگاه IVF برای کشت و نگهداری جنین در شرایط کنترل‌شده است. انکوباتورها باید شرایط مناسب گاز، دما و pH محیط کشت را حفظ کنند. در سیستم‌های متداول، ترکیب گازی شامل CO₂ و O₂ کنترل‌شده برای نزدیک شدن شرایط کشت به وضعیت فیزیولوژیک استفاده می‌شود. بنابراین، انکوباتور را بهتر است تجهیز پشتیبان فرایند هچینگ و کشت جنین بدانیم، نه تجهیز اختصاصی هچینگ.

۶. میز ضدارتعاش

میکرومانیپولیشن به دقت مکانیکی بالایی نیاز دارد. به همین دلیل، میکروسکوپ‌های مورد استفاده برای میکرومانیپولیشن، از جمله Assisted Hatching، باید روی میزهای ضدارتعاش (Anti-Vibration Tables) قرار گیرند تا لرزش‌های مکانیکی محیط کاهش یابد.

تجهیزات اصلی هچینگ جنین در یک نگاه

تجهیز	نقش
سیستم لیزر هچینگ	ایجاد نازک‌شدگی یا بازشدگی کنترل‌شده در زونا
میکروسکوپ معکوس	مشاهده دقیق جنین و زونا پلوسیدا
سیستم میکرومانیپولیشن	موقعیت‌دهی و کنترل دقیق جنین و ابزارها
Laser Objective	هدایت پرتو لیزر به ناحیه هدف
Heated Stage	حفظ دمای مناسب هنگام میکرومانیپولیشن
میز ضدارتعاش	کاهش لرزش هنگام کار با میکروسکوپ
انکوباتور	حفظ شرایط مناسب برای کشت و نگهداری جنین

در مجموع، هچینگ لیزری یک فرایند مستقل از سایر تجهیزات آزمایشگاه نیست و به هماهنگی میکروسکوپ، سیستم میکرومانیپولیشن، لیزر و شرایط کنترل‌شده محیطی نیاز دارد. انتخاب تجهیزات و تنظیمات آن‌ها باید مطابق پروتکل آزمایشگاه و دستورالعمل سازنده و توسط تیم جنین‌شناسی مجرب انجام شود.

تجهیزات هچینگ جنین در پارس ژن پویا

شرکت پارس ژن پویا در حوزه تجهیزات آزمایشگاه‌های IVF، سیستم‌های لیزر مورد استفاده برای هچینگ کمکی (Assisted Hatching) را از برندهای تخصصی این حوزه ارائه می‌کند. این تجهیزات شامل سیستم‌های لیزر ZILOS-tk® و LYKOS® از شرکت Hamilton Thorne است که برای کاربردهایی مانند هچینگ کمکی، نازک‌سازی زونا پلوسیدا و بیوپسی جنین طراحی شده‌اند.

سیستم‌های لیزری Hamilton Thorne از لیزر دیودی مادون‌قرمز ۱۴۶۰ نانومتر استفاده می‌کنند و امکان کنترل طول پالس و هدایت دقیق انرژی به ناحیه موردنظر زونا پلوسیدا را فراهم می‌کنند. مدل‌های LYKOS و LYKOS DTS همچنین به قابلیت‌های هدف‌گیری و کنترل کامپیوتری مجهز هستند که می‌تواند اجرای فرایندهای میکرومانیپولیشن را برای جنین‌شناس تسهیل کند. این سیستم‌ها با objectiveهای 40× و بسیاری از میکروسکوپ‌های معکوس سازگار هستند.

انتخاب سیستم لیزر مناسب باید براساس نوع کاربرد، تجهیزات موجود در آزمایشگاه، سازگاری با میکروسکوپ و سیستم میکرومانیپولیشن و نیازهای عملیاتی مرکز انجام شود.

برای آشنایی با سیستم‌های لیزر هچینگ، تجهیزات میکرومانیپولیشن و سایر تجهیزات آزمایشگاه IVF و دریافت اطلاعات فنی و مشاوره درباره انتخاب تجهیزات مناسب، کارشناسان پارس ژن پویا آماده ارائه راهنمایی تخصصی هستند.